Біз мифтерді жоққа шығарып, бауыр және оның функциялары туралы фактілерді айтамыз.

Фактілер

• 
  
  Бауыр токсиндерді бейтараптандырады деген рас па?

  
  
  
  
  

  Ия, бірақ бұл оның жалғыз міндеті емес. Ағзаның дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет бауырдың барлық функциялары туралы қосымша ақпаратты мына жерден таба аласыз.

  
  
  
  
• 
  
  Бауыр трансплантациясы бауыр жеткіліксіздігінің соңғы сатысында адам үшін жалғыз мүмкіндік екені рас па?

  
  
  
  
  

  Дұрыс. Бір жыл ішінде 90% - дан аз өмір сүру мүмкіндігі бар науқастар трансплантациялауға құқылы. Олардың көпшілігінде цирроз көптеген бауыр ауруларының соңғы сатысы болып табылады.⁸ Ол туралы толығырақ мына жерден оқыңыз.

  
  
  
  
• 
  
  Бауыр ауырмайды деген рас па?

  
  
  
  
  

  Иә. Бауырда жүйке ұштары жоқ, сондықтан ол ауыра алмайды. Бірақ бауырдың әртүрлі ауруларына байланысты оның мөлшері ұлғаюы мүмкін. Ол өзінің қабығын — көптеген жүйке ұштары бар Глиссон капсуласын баса бастайды. Капсула созылған кезде адам қысым немесе ауырсынуды сезінеді. ³

  
  
  
  
  
• 
  
  Бауырдың алкогольді емес майлы ауруы (БАЕМА) молшылық ауруы екені рас па?

  
  
  
  
  

  Бұл солай. Дүние жүзіндегі әрбір төртінші ересек адамда, яғни миллиардқа жуық адамда бұл ауру болуы мүмкін деп есептеледі. БАЕМА - әлемдегі созылмалы бауыр ауруларының негізгі себебі. АҚШ-та бауырдың алкогольді емес майлы ауруы 80 миллионнан 100 миллионға дейін тұрғынға әсер етеді. Олардың төрттен бірінде аурудың жіті түрі дамиды - алкогольсіз стеатогепатит. Сарапшылар көп ұзамай алкогольді емес стеатогепатит бауыр трансплантациясының негізгі көрсеткіші болады деп болжайды. ⁹

  
  
  
  
  
• 
  
  Кейбір дәрі-дәрмектер бауыр үшін қауіпті болуы мүмкін деген рас па?

  
  
  
  
  

  Солай. Бауыр барлық дерлік дәрі-дәрмектерді өңдейді. Кейде бұл оның гепатоцит жасушаларын зақымдайды. Бұл жағдайда олар бауырдың дәрілік зақымдануы туралы айтады.¹ Препараттарды шамадан тыс дозада қабылдау немесе бір уақытта бір-біріне әсер етуі мүмкін көптеген дәрі-дәрмектерді қолдану бауыр үшін қауіпті болуы мүмкін.¹

  Мысалы, жиі қолданылатын дәрілердің бірі — парацетамол. Ол жеке препараттар түрінде шығарылады, сонымен қатар аралас өнімдердің бөлігі болып табылады. Осыған байланысты препараттың рұқсат етілген мөлшерінен асып кету қаупі бар. Бірақ бұл заттың максималды рұқсат етілген тәуліктік дозасы ересектер үшін күніне 4000 мг екенін есте ұстанған жөн.² Бауырдың зақымдану белгілері 8000 мг, яғни екі реттік тәуліктік дозада пайда болуы мүмкін.² Дәрі дәрмектің бауырға әсері туралы толығырақ мына жерден оқыңыз.
  

  
  
  
• 
  
  Рациондағы артық қант бауырға теріс әсер ететіні рас па?

  
  
  
  
  

  Дұрыс. Глюкоза-фруктоза сиропы әсіресе бауырға қауіпті, ол сусындар мен басқа да жоғары өңделген тағамдарға қосылады. Бұл сиропта фруктоза көп, ол бауырға 99% сіңеді және ағзаны майлы тіндердің пайда болуына ынталандырады. Клиникалық бақылаулар глюкоза-фруктоза сиропын тұтыну мен БАЕМА жиілігі арасындағы байланысты растайды.⁷ Толығырақ мына жерден оқыңыз.

  
  
  
  
  
• 
  
  Майлы тағам бауырға зиянды екені рас па?

  
  
  
  
  

  Иә. Бауырдың саулығы үшін оңай сіңетін майы, қанты және тұзы азғантай тағамдар пайдалы болады. Рацион теңдестірілген және әр түрлі болуы керек. Оған жарма, көкөністер, жемістер, сүт өнімдері, ет, май қосу маңызды. Суды жеткілікті мөлшерде ішу керек. Бұл жағдайда қуырылған тағамнан, фаст-фудтан және алкогольден бас тарту керек. ⁴
  
  Бауыр ауруларында диетаны дәрігер адамның жеке жағдайын, оның тағамдық мәртебесін және ағзаның қажеттіліктерін ескере отырып таңдайды. Бауырдың дұрыс диетасы туралы толығырақ мақаладан оқыңыз.

  
  
  
  

Мифтер

• 
  
  Артық салмақ немесе семіздік кезінде салмақ жоғалту әрқашан бауырға пайдалы ма?

  
  
  
  
  

  Иә, салмақ жоғалту тым қатал болмаса ғана. 3-6 айда салмақты 10% төмендету бауыр үшін пайдалы. Ол бірқалыпты болуы керек - аптасына шамамен 1 кг.¹³  Тез салмақ жоғалтуға бағытталған кез-келген диетаны ұзақ уақыт сақтау қиын. Сондай-ақ, олар қанға майдың көп түсуіне әкелуі мүмкін, бұл бауырдың май басуына әкеледі. Бауырға Дюкан диетасы сияқты монокомпонентті диеталар да көмектеспейді. Ақуызды шамадан тыс тұтыну да бауырға зиян тигізуі мүмкін. ¹³

  
  
  
  
• 
  
  Кофе ішу бауырға зиянды ма?

  
  
  
  
  

  Бұл мифті жоюдың уақыты келді: зерттеулер кофе ішудің бауырдың саулығына пайдасын көрсетеді. Бұл сусын бауыр ферменттерінің жұмысына көмектеседі, майдың мөлшерін азайтады, фиброздың ауырлығын және цирроз қаупін азайтуға көмектеседі. ^14,15

  
  
  
  
• 
  
  Вирустық гепатит әрдайым сары аурумен көрінеді деген рас па?

  
  
  
  
  

  Жоқ, әрқашан емес. Терінің және көздің ақтығының сарғаюы вирустық гепатиттің көптеген белгілерінің бірі болып табылады және әрдайым пайда бола бермейді. Вирустық гепатитпен ауыратын науқастардың арасында бұл симптомы бар әр адамға онсыз 5 тен 15 ке дейін адам келеді.^17,18 

  
  
  
  
  
• 
  
  Бауырдың созылмалы аурулары алкогольді шамадан тыс тұтынуды тудырады ма?

  
  
  
  
  

  Жоқ, олай емес. Алкогольді шамадан тыс тұтыну — бұл өте маңызды қауіп факторы. Бірақ бұл созылмалы бауыр ауруларының жалғыз себебі емес. Оларды басқа факторлар тудыруы мүмкін, мысалы, В және С гепатиті вирустары. Бұл артық салмақ пен семіздікке байланысты метаболикалық бұзылыс.¹⁰

  
  
  
  
  
• 
  
  Бауырды күтуге арналған дәрі-дәрмектер мен қоспалар жеткілікті ме?

  
  
  
  
  

  Өкінішке орай, олай емес. Дұрыс өмір салтын ұстану дәрі-дәрмектерді қабылдау сияқты маңызды. Біріншіден, тамақтану әдеттерін өзгерту маңызды. Тәттілер сияқты қаныққан майлар мен қарапайым қанттарды аз тұтыныңыз. Қантты сусындардан, ащы дәмдеуіштерден және іштің кебуін тудыратын тағамдардан бас тартқан жөн. Оларға қырыққабат, пияз, бұршақ дақылдары, спаржа, қара өрік, алмұрт, тәтті шие жатады.¹¹ Сонымен қатар, тұрақты физикалық белсенділік қажет. Бұл салмақты азайтуға көмектеседі және тіндердің инсулинге сезімталдығын арттырады.¹² 

  
  
  
  
  
• 
  
  Бауырдың қатерлі ісігі маскүнемдердің ауруы ма?

  
  
  
  
  

  Бауырдың қатерлі ісігі цирроз аясында дамиды. Бұл онкологияның қауіп факторлары циррозбен бірдей екенін білдіреді. Олардың негізгілері созылмалы В және С вирустық гепатиттері: бұл аурулар сәйкесінше бауырдың қатерлі ісігінің 50 және 25% жағдайларын тудырады. Алкогольді шамадан тыс тұтыну да маңызды қауіп факторы болып табылады.¹⁶ Бұл туралы толығырақ мына жерден оқыңыз.

  
  
  
  
  
• 
  
  БАЕМА тек семіздікке шалдыққан адамдарда дами ма?

  
  
  
  
  

  Жоқ, олай емес. БАЕМА - дамыған елдерде ең көп таралған бауыр ауруы. Сонымен қатар, БАЕМА бар адамдар саны семіздік пен қант диабетімен ауыратындарға ұқсас өсуді жалғастыруда. Зерттеулер көрсеткендей, БАЕМА  2 типті қант диабетімен ауыратын адамдардың жартысынан көбінде және семіз адамдардың 70% -да кездеседі.²⁰ Майлы бауыр туралы қосымша ақпаратты мына жерден оқыңыз.

  
  
  
  
  
  
• 
  
  Бауырды қалпына келтіру үшін біз тамақтан алатын фосфолипидтер жеткілікті ме?

  
  
  
  
  

  Фосфолипидтердің көзі теңдестірілген диета болуы мүмкін. Ең маңызды фосфолипид - фосфатидилхолин. Фосфатидилхолинге бай тағамдарға мыналар жатады:
  

  
  
  • 
    

    жұмыртқаның сарысы,
    

    
    
  
  
  • 
    

    бауыр,
    

    
    
  
  
  • 
    

    соя бұршақтары,
    

    
    
  
  
  • 
    

    жержаңғақ,
    

    
    
  
  
  • 
    

    спаржа,
    

    
    
  
  
  • 
    

    сұлы үлпектері.
    

    
    
  
  

  
  

  Алайда, зиянды тамақтану әдеттері тағамнан фосфатидилхолиннің сіңуіне кедергі келтіруі мүмкін. Мұндай жағдайларда рационды соядан алынған фосфолипидтермен толықтырған жөн. Соя фосфолипидтері - омега-6 қышқылдарына бай фосфатидилхолиннің көзі.¹⁹ Фосфолипидтер туралы көбірек біліңіз.